Ön Çapraz Bağ Ameliyatı: Ne Zaman Gerekir? Greftler?

Ön çapraz bağ ameliyatı dizde stabilite kaybına neden olan ön çapraz bağ yaralanmalarının tedavisinde uygulanan artroskopik bir cerrahidir. Ameliyatın amacı diz fonksiyonlarını yeniden kazandırmak, menisküs ve kıkırdak hasarı riskini azaltmak ve hastanın günlük yaşamına veya spor aktivitelerine güvenli şekilde dönmesini sağlamaktır.

Ön Çapraz Bağ Ameliyatı Nedir?

Diz eklemi femur (uyluk) ve tibia (kaval) kemikleri arasında yer alan bir eklemdir. Diz eklemini oluşturan bu iki kemiği birbirine bağlayan ana yapıya ön çapraz bağ denir. Ön çapraz bağ; dizde bulunan en önemli bağlardan bir tanesi olup, dizin stabilitesi ve fonksiyonu açısından temel bir role sahiptir.

Günümüzde spora katılımın artması, bu bağda görülen yaralanmaların da artışına neden olmuştur. Diz için hayati öneme sahip olan bu bağın yaralanması sonucu oluşan riskleri ve fonksiyonel kayıpları yok etmek ve dizi eski formuna getirmek için cerrahi tedavi seçenekleri gündeme gelmektedir. Çünkü ön çapraz bağ koptuktan sonra kendi kendine iyileşme ihtimali yoktur. Cerrahi olarak tedavi edilmesi gerekmektedir. Bu amaçla uygulanan operasyona ise ön çapraz bağ ameliyatı adı verilmektedir.

Ön Çapraz Bağ Ameliyatı Nasıl Yapılır?

Ön çapraz bağ ameliyatı; günümüzde en sık uygulanan ortopedik cerrahilerden bir tanesi olarak öne çıkmaktadır. Bu operasyon günümüz modern tıbbında artroskopik (kapalı eklem cerrahisi) şekilde uygulanmaktadır. Ön çapraz bağ ameliyatı temel olarak; ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu ve ön çapraz bağ tamiri olarak iki şekilde yapılabilir.

1. Yaralanan bağ tamamen çıkarılır ve yeni bir bağ ile (greft) tekrar yapılır. Bu işleme ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu denir. Rekonstrüksiyon; daha sıklıkla tercih edilen ön çapraz bağ cerrahi tedavisi olarak karşımıza çıkmaktadır.
2. Yaralanan bağ uyluk veya kaval kemiğine tutunduğu yere (hangi taraftan koptu ise) tekrar sabitlenir. Bu işleme ise ön çapraz bağ tamiri ismi verilir.

Ön Çapraz Bağ Ameliyatı Ne Zaman Gerekir? 

Ön çapraz bağ ameliyatı sadece bağın tamamen koptuğu durumlarda yapılmaz. Kimi zaman bağ tamamen kopmaz, kısmi olarak yaralanır. Kısmi yaralanmalarda ameliyat tercihinde karar vermemize neden olan durum, kalan bağın fonksiyonelliğidir. Bağın kalan kısmı dizi stabil tutamıyorsa ve semptom yaratıyorsa yine ön çapraz bağ ameliyatı uygulanmalıdır.

Hastada dizde; güvensizlik, boşa basma, instabilite hissi, denge kaybı, koşamama ve çıkma hissi gibi semptomların bir veya birkaç tanesinin bulunması hastanın ön çapraz bağının çalışmadığını gösterir. Bu durum; hastada fonksiyon kaybı, atletik performans kaybı, günlük hayata ve spora katılımda sorunlar yaratır. Ayrıca dizin çalışma mekaniği bozulduğu için beraberinde menisküs ve kıkırdak yaralanmalarına neden olmaktadır.

Yukarıda belirtilen semptomların tedavisi ve oluşan yumuşak doku yaralanması riskinin ortadan kaldırılması için ön çapraz bağ ameliyatı uygulanmaktadır.

Günümüzde bu hastalık; genç, aktif ve beklentisi yüksek hasta gruplarında yaştan bağımsız olarak cerrahi şekilde tedavi edilmektedir.

Ön Çapraz Bağ Ameliyatında Kullanılan Greftler Nelerdir?

Ön çapraz bağ rekonstrüksiyonunda kullanılan bağa greft adı verilir. Bu bağ, yaralanan ön çapraz bağın yerine yapılan yeni bağdır.

• Greftler hastanın kendi vücudundan alınırsa buna otogreft denir.
• Greftler başka bir insandan (kadavra) alınırsa buna allogreft denir.
• Greftin başka bir türden alındığı takdirde ksenogreft adı verilmektedir.

Günümüz cerrahi pratiğinde en sık hastanın kendinden alınan otogreftler kullanılmaktadır.

Otogreft seçeneği olarak kullanılan greftler şu şekilde sayılabilir;

• Hamstring (En sık kullanılan otogreft.)
• Quadriceps Tendon
• Patellar Tendon
• Peroneus Longus Tendon

Ön Çapraz Bağ Ameliyatı Sonrası Dönem Nasıldır?

Ön çapraz bağ ameliyatı sonrası döneme rehabilitasyon dönemi denir. Bu dönemi etkileyen temel faktör menisküslerin durumudur. Şayet ön çapraz bağ ameliyatı esnasında menisküs tamiri de yapıldı ise rehabilitasyon süresi uzar. Çünkü menisküs tamiri sonrası belirli bir süre kişi ameliyatlı tarafına yük veremez.

Eğer ameliyat esnasında diğer dokular sağlam bulunup sadece ön çapraz bağ ameliyatı yapıldı ise; hasta ameliyattan sonraki gün ayağa kalkarak destek yardımı ile (walker, koltuk değneği) yürüyebilir.

Ameliyattan sonra 1 gün hastane yatışı gereklidir ve hastalar ertesi gün taburcu olabilir. Ameliyattan hemen sonra diz egzersizlerine başlanır ve kasların erimesi engellenmeye çalışılır.